Arts & Culture

Documenta fifteen: Art, Politics, and Controversy

Here comes another year that the world has been exposed to artistic controversy and fascination through “Documenta fifteen”, one of the world’s biggest art exhibitions that takes place every year in Kassel, Germany. Under the artistic direction of Jakarta-based artist collective, Ruangrupa, Documenta fifteen created social exploration and experiments through art as a form. LumbungContinue reading “Documenta fifteen: Art, Politics, and Controversy”

Words by
Anantaya
Location

Here comes another year that the world has been exposed to artistic controversy and fascination through “Documenta fifteen”, one of the world’s biggest art exhibitions that takes place every year in Kassel, Germany. Under the artistic direction of Jakarta-based artist collective, Ruangrupa, Documenta fifteen created social exploration and experiments through art as a form.

Lumbung is the Indonesian word for a communal rice barn where the harvest is stored and the community has to equally allocate to the members throughout the year. It is a culture of sharing and an economy of collectivity that is anchored deeply not just in the Indonesian culture but in most SEA countries’ cultures. Lumbung was chosen as a theme and concrete practice for this current Documenta hints that we would see exhibitions that revolve around the theme of the art of collectivity and built from the foundation of collaborative networks.

To be clearer, Lumbung is not just a theme but an ideology that the artists involved are practicing–that exhibitions evolve together. The spirit of collectivity rooted in the use of Lumbang is what shaped Documenta fifteen.

ruangrupa, f.l.t.r. Ajeng Nurul Aini, farid rakun, Iswanto Hartono, Mirwan Andan, Indra Ameng, Daniella Fitria Praptono, Ade Darmawan, Julia Sarisetiati, Reza Afisina, 2019, Photo: Jin Panji

14 collectives and 54 artists from all over the world were invited to participate in Documenta fifteen to tell stories of collectivity in their cultures. The exhibition and art pieces are also built from the concept of Ekosistem, the Indonesian term referring to the ecosystem of collaboration, sharing, and linking between various members. Similarly, ideas and knowledge shared and linked between people from different expertise and backgrounds, or between Ruangrupa and artists who carry with them a story and essence from their homeland, is what makes the prosperity and fertility of art in the future.

In this exhibition, you will get to see lots of remarkable, intriguing, and meaningful art projects conveying the artist’s local identity and speaking up on social and political issues. Haitian artist collective, Atis Rezistans, recreated their Port-au-Prince neighborhood from their hometown and bring together with them their culture and their Haitian Vodou religion to the catholic church in Kassel. The And They Die a Natural Death exhibition, by Nguyễn Trinh Thi, which is an installation and mixed media, walked us back to the life of a Vietnamese writer who was imprisoned because of the censorship of the communist regime, where his suffering and nostalgia are represented by the chili that brought back the taste of home.

Among those extraordinary exhibitions, the controversy swirled. People’s Justice, an artwork by Taring Padi collective artists, was alleged to contain antisemitic symbolism. The banner was intended to depict the struggle of political activists under the regime of military dictatorship but what caused the outrage was a caricature depicted with fangs and wearing a hat with the SS insignia and another caricature that resembled a member of “Mossad”, the national intelligence agency of Israel. The work came under fire, and the issue was intensified with media pointing out that there were no Jewish Israeli artist invited while there is a Palestinian artist on the list. The mural has been taken down, however, the removal stirred up another controversy. Aside from an official statement published on Taring Padi’s and Documenta’s website, little effort was made to hear from the artists themselves and understand the context of how and where Taring Padi works. It was considered censorship without any discussion and some artists express their concern about the influence of politics on art.

Amidst the controversy and unfamiliarity between the east and the west, Documenta fifteen continues to send out messages that especially portray the unbreakable relationship of power, between art and politics, both intentional and unintentional.

documenta fifteen: Atis Rezistans | Ghetto Biennale, 2022, installation view, St. Kunigundis, Kassel, June 14, 2022, photo: Frank Sperling

ปีนี้เป็นอีกปีที่โลกได้เห็นการถกเถียงเชิงศิลปะและความน่าสนใจมากมายที่ถ่ายทอดผ่าน Documenta fifteen หนึ่งในมหกรรมศิลปะระดับโลกที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีที่เมืองคัสเซิล ประเทศเยอรมนี โดยในปีนี้ Documenta นำโดยกลุ่มศิลปินจากกรุงจาการ์ตาร์ ประเทศอินโดนีเซียที่มีชื่อว่า Ruangrupa ซึ่งเป็นกลุ่มศิลปินที่มาเป็นแม่งานในการสร้างการถกถามและสะท้อนสังคมผ่านศิลปะในปีนี้ 

‘Lumbung’ หรือ ‘ลัมบัง’ คือชื่อเรียกพื้นบ้านภาษาอินโดนีเซียของยุ้งข้าวประจำหมู่บ้าน ที่ชาวบ้านจะมาใช้ร่วมกัน และต้องคำนวณและจัดสรรข้าวในยุ้งให้เพียงพอสำหรับทุกคนตลอดทั้งปี เป็นวัฒนธรรมของการอยู่รวมกันเป็นหมู่คณะแบบชาวอินโดนีเซียและชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่ และการเลือกเอาลัมบังมาเป็นธีมทั้งและหลักปฏิบัติสำหรับปีนี้ จึงสามารถพูดได้เลยว่า Documenta fifteen ในปีนี้วนเวียนอยู่รอบธีมของ ‘ศิลปะแห่งความสามัคคี’ ซึ่งอาศัยการร่วมแรงร่วมใจกันสร้างสรรค์งานศิลป์ออกสู่สายตาของชาวโลก

แต่หากจะอธิบายให้ชัดขึ้นอีกนิด ลัมบังไม่ใช่ธีมหลักในแบบของหัวข้อ แต่เป็นการที่มหกรรมครั้งนี้และงานศิลป์ทั้งหมดวิวัฒนาการสู่ความสำเร็จได้ด้วยการอาศัยหลักการความสามัคคีและทำงานร่วมกันในแบบของลัมบัง

14 กลุ่มศิลปิน และ 54 ศิลปินเดี่ยวจากทั่วโลกได้รับการเรียนเชิญให้มาร่วมเล่าขานวัฒนธรรมแห่งความสามัคคีในแบบท้องถิ่นของตนเองในงานศิลปะครั้งนี้ รวมถึงตัวงานศิลปะเองก็จะเน้นการทำงานร่วมกันจากหลากหลายแขนง บนพื้นฐานความเชื่อของ Ekosistem หรือคำว่าระบบนิเวศน์ในภาษาอินโดนีเซีย ซึ่งหมายถึงโครงสร้างของการร่วมมือ แบ่งปัน และแลกเปลี่ยนของสิ่งต่าง ๆ เฉกเช่นเดียวกัน การแบ่งปันและแลกเปลี่ยนความรู้ร่วมกันจากคนต่างสาขาทั้งระหว่าง Ruangrupa และศิลปินที่พกเอาวัฒนธรรมและเอกลักษณ์มาจากบ้านเกิด นี่เองคืออนาคตแห่งโลกของศิลปะที่อุดมสมบูรณ์และรุ่งเรือง

documenta fifteen: Nguyễn Trinh Thi, And They Die a Natural Death,installation view, 2022, Rondell, Kassel, June 14, 2022, Photo: Frank Sperling

ภายในมหกรรมนี้ มีงานที่โดดเด่นและตรึงตาตรึงใจจากศิลปินหลากหลาย ที่มาร่วมถ่ายทอดวัฒนธรรมท้องถิ่นของตนเองเคล้าไปกับการเป็นกระบอกเสียงด้านการเมืองและสังคม เช่น กลุ่มศิลปินชาวเฮติ Atis Rezistans ที่ได้จำลองถนนปอร์โตแปรงจากบ้านเกิด และนำศิลปะที่สื่อถึงวัฒนธรรม ความเชื่อแบบชาววูดู มาไว้ที่โบสถ์คาทอลิกในเยอรมัน หรือ And They Die a Natural Death โดย Nguyễn Trinh Thi ที่นำเสนอนิทรรศการที่รวมการแสดงเสียงและเงาพาเราย้อนกลับไปในชีวิตของนักเขียนชาวเวียดนามที่ถูกจำคุกในฐานะนักโทษทางการเมือง ที่ทนทรมานกับความคิดถึงบ้านเกิดกับพริกขี้หนูที่พารสชาติของบ้านเกิดกลับมา

แต่ท่ามกลางความน่าสนใจของนิทรรศการต่าง ๆ มีข้อถกเถียงรุนแรงเกิดขึ้นเช่นกัน หนึ่งในข้อถกเถียงหรือจะเรียกว่าเป็นข่าวฉาวรุนแรงที่เกิดขึ้นกับ Documenta fifteen คือคอนเซ็ปต์ของการต่อต้านชาวยิว (Anti-semitism) ที่แฝงตัวอยู่ในผลงาน “People’s Justice” ภาพวาดบนป้ายสะท้อนการเมืองจากกลุ่ม Taring Padi ซึ่งตั้งใจจะสะท้อนความยากลำบากของกลุ่มนักเคลื่อนไหวทางการเมืองที่อยู่ภายใต้รัฐบาลทหาร แต่สิ่งที่ทำให้เกิดความไม่พอใจคือภาพนายทหารที่มีทรงผมแบบชาวยิว แยกเขี้ยวแสยะยิ้มและใส่หมวกที่มีสัญลักษณ์ SS ของกลุ่มทหารนาซีที่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว รวมถึงตัวการ์ตูนอีกตัวที่มีการแต่งกายแสดงให้เห็นว่าเป็นกลุ่ม Mossad  หน่วยสืบราชการลับของอิสราเอล ประเด็นนี้กลายเป็นที่ถกเถียงอย่างร้อนแรง ประกอบกับการที่รายชื่อศิลปินนั้นไม่มีชาวอิสราเอล แต่กลับมีชาวปาเลสไตน์ ทีมศิลปินต้องทำการปลดป้ายดังกล่าว ซึ่งมีการประณามจากนักการเมืองเยอรมันและกลุ่มผู้นำชาวยิว แต่ในทางตรงกันข้าม กลุ่มศิลปินจำนวนหนึ่งก็ได้แสดงความไม่พอใจกับการที่ต้องปลดป้ายลงในครั้งนี้โดยไม่มีการรับฟังและพิจารณาถึงบริบทและมุมมองของศิลปินผู้สร้างก่อน และมองว่าเป็นการ ‘เซนเซอร์’ งานศิลปะ โดยไม่มีการทำความเข้าใจหรือพูดคุยแลกเปลี่ยนกัน รวมถึงกังวลในเรื่องอิทธิพลทางการเมืองที่มีต่อศิลปะ

documenta fifteen: Taring Padi, 2022, Bara Solidaritas: Sekarang Mereka, Besok Kita /The Flame of Solidarity: First they came for them, thenthey came for us, installation view,Hallenbad Ost, Kassel, June 14, 2022, photo: Frank Sperling

ท่ามกลางความขัดแย้ง และการสนทนาระหว่างโลกตะวันตกและตะวันออก Documenta fifteen ก็ยังคงดำเนินการจัดแสดงต่อไป และถ่ายทอดสารผ่านสื่อศิลป์ ที่ให้บทเรียนด้านอิทธิพลที่ดึงออกจากกันไม่ขาดของโลกแห่งการเมืองและศิลปะทั้งแบบที่ตั้งใจ และไม่ตั้งใจ

Related Articles

[mc4wp_form id=”3383″]